บทที่ 5

สรุปผลการวิจัย อภิปรายผล และข้อเสนอแนะ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ เพื่อศึกษาพฤติกรรมการใช้ห้องสมุด อย. ความพึงพอใจต่อระบบการจัดบริการสารสนเทศ ตลอดจนความคิดเห็นและข้อเสนอแนะต่างๆ จากการใช้บริการห้องสมุด อย. ของนักวิชาการ เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยคือแบบสอบถาม ซึ่งประกอบด้วยคำถาม ประเภทกำหนดคำตอบให้ ประเภทตอบได้อย่างเสรี และประเภทประมาณค่า (Likert Scale) เนื้อหาของแบบสอบถามแบ่งออกเป็น 4 ตอน คือ ตอนที่ 1 คุณลักษณะทั่วไปของผู้ตอบแบบสอบถาม ตอนที่ 2 พฤติกรรมการใช้ห้องสมุดโดยทั่วไป ตอนที่ 3 ความพึงพอใจของนักวิชาการต่อระบบการจัดบริการสารสนเทศ ตอนที่ 4 ความคิดเห็นและข้อเสนอแนะในการปรับปรุงงานด้านต่างๆ

การดำเนินการวิจัย ผู้วิจัยได้รวบรวมข้อมูลจากหนังสือ วารสาร เอกสารสิ่งพิมพ์ต่างๆ ที่เกี่ยวกับพฤติกรรมการใช้ห้องสมุด ข้อมูลที่เกี่ยวกับห้องสมุด และข้อมูลที่ได้จากการส่งแบบสอบถามให้แก่นักวิชาการ อย. ซึ่งอยู่ในระหว่างการปฏิบัติงานจริง ซึ่งประกอบด้วย เภสัชกร นักวิชาการอาหารและยา นักวิชาการเผยแพร่ และเจ้าหน้าที่วิเคราะห์นโยบายและแผน จำนวน 263 คน และได้รับแบบสอบถามคืนมา 129 คน คิดเป็นร้อยละ 49

การวิเคราะห์ข้อมูล ใช้โปรแกรมสถิติสำเร็จรูปทางสังคมศาสตร์ SPSS/PC+ (Statistical Package for the Social Sciences/Personal Computer Plus) เพื่อทำการวิเคราะห์ข้อมูลหาค่าร้อยละ ค่าเฉลี่ย และค่าเบี่ยงเบนมาตรฐาน

ผลการวิจัย

    1. คุณลักษณะทั่วไปของผู้ตอบแบบสอบถาม
    2. นักวิชาการผู้ตอบแบบสอบถาม 129 คน ส่วนใหญ่เป็นผู้หญิง 91 คน เป็นชาย 38 คน อายุผู้ตอบแบบสอบถาม 40-49 ปี มี 50 คน 30-39 ปี มี 4 คน ต่ำกว่า 30 ปีมี 23 คน และ 50 ปี ขึ้นไป 7 คน วุฒิการศึกษาของผู้ตอบแบบสอบถามจบการศึกษาสูงสุดปริญญาตรี 84 คน ปริญญาโท 43 คน และปริญญาเอก 2 คน ตำแหน่งของผู้ตอบแบบสอบถามส่วนใหญ่เป็นเภสัชกร 85 คน รองลงมาเป็นนักวิชาการอาหารและยา 24 คน เจ้าหน้าที่วิเคราะห์นโยบายและแผน 7 คน นักวิชาการเผยแพร่ 6 คน ส่วนใหญ่ดำรงตำแแหน่งระดับ 7-8 จำนวน 67 คนรองลงมาได้แก่ระดับ 4-6 จำนวน 55 คน ระดับ 3 จำนวน 4 คน และระดับ 9 จำนวน 3 คน สังกัดกระจายตามกองต่างๆ ใน อย. อันได้แก่ กองควบคุมยา กองควบคุมเครื่องสำอาง กองควบคุมวัตถุมีพิษ กองวิชาการ กองเผยแพร่และควบคุมการโฆษณา กองควบคุมวัตถุเสพติด กองสารวิตร กองควบคุมเครื่องมือแพทย์ กองควบคุมอาหาร ตามลำดับ ลักษณะงานของผู้ตอบแบบสอบถามส่วนใหญ่เป็นงาน post-marketing และ pre-marketing รองลงมาได้แก่ งานวางแผนงานและประเมินผล งานวิจัยและพัฒนาระบบ งานประชาสัมพันธ์และเผยแพร่ งานเฝ้าระวัง ประจำด่านอาหารและยา และสารสนเทศตามลำดับ

    3. พฤติกรรมการใช้ห้องสมุด อย. ของนักวิชาการ
    4. นักวิชาการส่วนใหญ่เคยใช้บริการห้องสมุด อย.มีเพียงส่วนน้อยเท่านั้นที่ไม่เคยใช้ เหตุผลเนื่องจากไม่มีเวลา ไม่ทราบว่าห้องสมุดมีบริการอะไรบ้าง ไม่ทราบระเบียบการใช้ ไม่สะดวกต่อการเดินทาง ชอบใช้หนังสือส่วนตัว รวมทั้งไม่คุ้นเคยกับการใช้ห้องสมุด และใช้ห้องสมุดแห่งอื่น ซึ่งได้แก่ ห้องสมุดภายในกอง ห้องสมุดกระทรวงสาธารณสุข ห้องสมุดมหาวิทยาลัยมหิดล จุฬาและเกษตรศาสตร์ รวมทั้งการใช้แหล่งข้อมูลจาก Internet เป็นต้น

      ผู้ใช้ห้องสมุด อย. ส่วนใหญ่ใช้บริการเมื่อมีความต้องการค้นคว้าในเรื่องที่เกี่ยวข้อง รองลงมาได้แก่ ไปใช้บริการเกือบทุกวันและสัปดาห์ละครั้งตามลำดับ โดยช่วงเวลาที่ไปใช้ส่วนใหญ่เมื่อมีเวลาว่าง รองลงมาได้แก่ ช่วงเวลาพักกลางวัน ช่วงบ่ายและช่วงเช้าตามลำดับ

      วัตถุประสงค์ในการใช้ห้องสมุดของผู้ตอบแบบสอบถามส่วนใหญ่ใช้เพื่อการอ่านวารสาร รองลงมาได้แก่ อ่านหนังสือทั่วไป ใช้ค้นคว้าหนังสืออ้างอิง ค้นคว้าเพื่อปฏิบัติงาน ยืม-คืนหนังสือ ค้นคว้าเพื่อทำผลงานวิชาการและการอ่านหนังสือพิมพ์ ส่วนใหญ่ของผู้ตอบแบบสอบถามให้ความสำคัญของห้องสมุดในระดับปานกลางและระดับมาก

      ในด้านความต้องการของผู้ใช้บริการจากห้องสมุด อย. ของผู้ตอบแบบสอบถามพบว่ามีความต้องการมากในด้านการบริการถ่ายเอกสาร มีความต้องการในระดับปานกลางเรียงตามลำดับได้แก่ บริการรวบรวมบรรณานุกรมเฉพาะเรื่อง ข่าวสารห้องสมุด อย. บริการหนังสือสำรองและอ้างอิง บริการยืม-คืนระหว่างห้องสมุด บริการฐานข้อมูล CD-ROM บริการอ่านและศึกษาค้นคว้าในห้องสมุด การอบรมใช้ฐานข้อมูล บริการค้นข้อมูลจาก Internet เป็นต้น ส่วนวิธีการค้นหา ผู้ใช้บริการส่วนใหญ่เดินดูตามชั้นหนังสือ รองลงมาได้แก่ ค้นจากตู้บัตรรายการ ให้เจ้าหน้าที่ค้นให้ สืบค้นข้อมูลโดยคอมพิวเตอร์ ดูจากนิทรรศการหนังสือใหม่และดูจากข่าวสารห้องสมุด อย. ตามลำดับ ทั้งนี้ผู้ตอบแบบสอบถามให้ความเห็นว่ามีความสำเร็จในการค้นหาข้อมูลจากห้องสมุด อย. ในระดับปานกลางถึงระดับมาก

    5. ความพึงพอใจในการใช้ห้องสมุด อย. ของนักวิชาการ

ด้านสถานที่ของห้องสมุด อย.

ผู้ตอบแบบสอบถามมีความพอใจโดยรวมในระดับมาก เรียงลำดับได้แก่ ความสะอาด แสงสว่าง บรรยากาศ การแบ่งสัดส่วนเนื้อที่บริเวณที่นั่งอ่านหนังสือ อย่างไรก็ตามมีความพึงพอใจในระดับปานกลางต่อจำนวนที่นั่งอ่านหนังสือและค้นคว้า

ด้านครุภัณฑ์

ผู้ตอบแบบสอบถามมีความพึงพอใจโดยรวมในระดับมากเรียงตามลำดับได้แก่ เคาน์เตอร์ให้บริการ การจัดชั้นวารสาร การจัดชั้นหนังสือ ตู้บัตรรายการ ที่นั่งค้นคว้าสำหรับคอมพิวเตอร์ ทั้งนี้มีความพึงพอใจในระดับปานกลางที่เกี่ยวกับป้ายประกาศข่าวสาร ตู้นิทรรศการ และจำนวนโต๊ะ เก้าอี้ที่มี

ด้านทรัพยากรสารสนเทศ

ผู้ตอบแบบสอบถาม มีความพึงพอใจในระดับมาก ที่เกี่ยวกับจำนวนหนังสือพิมพ์ที่มี และมีความพึงพอใจในระดับปานกลางที่เกี่ยวกับข้อมูล CD-ROM การสืบค้นข้อมูลทาง Internet วารสารและจดหมายข่าว หนังสือและเอกสารอ้างอิง รายงานการวิจัย ปริมาณข้อมูลที่มีและระดับความทันสมัยของข้อมูลตามลำดับ

ด้านบุคคลากรห้องสมุด อย.

ผู้ตอบแบบสอบถามมีความพึงพอใจในระดับมากเรียงตามลำดับได้แก่ การให้เกียรติต่อผู้มาใช้บริการ ความเต็มใจในการให้บริการ มนุษย์สัมพันธ์ ความเสมอภาคในการให้บริการ และในด้านของความรู้ในการให้บริการ

ด้านระเบียบข้อบังคับ

ผู้ใช้บริการมีความพึงพอใจในระดับมาก เรียงตามลำดับได้แก่ ระยะเวลาในการยืมหนังสือทั่วไป วารสารและนิตยสาร จำนวนหนังสือที่ให้ยืม เวลาเปิดให้บริการ อัตราค่าปรับ และการให้ยืมหนังสืออ้างอิง (เฉพาะเพื่อการถ่ายเอกสาร)

ด้านระบบจัดเก็บและเครื่องมือช่วยค้นคว้า

ผู้ตอบแบบสอบถามมีความพึงพอใจในระดับมากต่อการจัดหมวดหมู่ และมีความพึงพอใจในระดับปานกลางต่อระบบบัตรรายการ ทะเบียนหนังสือ จำนวนเครื่องคอมพิวเตอร์ช่วยในการสืบค้นและคู่มือแนะนำการใช้บริการ

ด้านการบริการของห้องสมุด อย.

ผู้ตอบแบบสอบถามมีความพึงพอใจในระดับมาก เรื่องเรียงลำดับ ได้แก่ ความสะดวกรวดเร็วในการยืม คืน ความเป็นกันเองในการตอบคำถามและช่วยในการค้นคว้า ความสะดวกในการอ่านและค้นคว้าในห้องสมุด การแนะนำการใช้ห้องสมุด และความพึงพอใจในระดับปานกลาง เรียงตามลำดับได้แก่ ความสะดวกในการใช้ฐานข้อมูล CD-ROM ความทันสมัยในการให้ข่าวสารและความเคลื่อนไหวต่างๆ ความสะดวกรวดเร็วในการสืบค้นข้อมูลจาก Internet และความสะดวกรวดเร็วในการรวบรวมบรรณานุกรมเฉพาะเรื่อง

สรุปผลการวิจัย

ห้องสมุด อย. เป็นแหล่งสารสนเทศที่สำคัญของนักวิชาการ อย. ในการศึกษาค้นคว้า เพื่อการอ้างอิงข้อมูลต่างๆ ที่จำเป็นต่อภาระกิจหลักของหน่วยงานในการคุ้มครองผู้บริโภคด้านอาหารและยารวมทั้งผลิตภัณฑ์ต่างๆ ที่เกี่ยวเนื่องโดยผู้ใช้บริการกระจายไปตามส่วนงานต่างๆ ทุกหน่วยงาน ทั้งระดับบริหารและปฏิบัติการ และเกี่ยวข้องกับทุกระบบของการปฏิบัติงานขององค์กรด้วย

อันเนื่องมาจากความจำเป็นที่จะต้องใช้ข้อมูลต่างๆ เป็นไปอย่างรวดเร็วและถูกต้อง สอดคล้องกับภาวะการณ์ต่างๆ ห้องสมุด อย. จึงเป็นที่คาดหวังสูง ทำให้เป็นแหล่งในการศึกษาค้นคว้าทางวิชาการที่มีความสมบูรณ์เพียบพร้อม ซึ่งจากผลการวิจัยข้างต้น ผู้ใช้บริการให้การยอมรับ มีความพึงพอใจ และมีความเห็นในทางสนับสนุนการดำเนินงานของห้องสมุด อย. ให้กระจายบทบาทในการเป็นแหล่งสาร-สนเทศที่สมบูรณ์ ซึ่งจะสามารถให้บริการข้อมูลทางวิชาการในเชิงลึกเพิ่มขึ้นด้วย

เกี่ยวกับข้อคิดเห็นและเสนอแนะ ผู้ใช้บริการเห็นว่า ควรมีการปรับปรุงสถานที่สำหรับผู้ใช้บริการเพิ่มขึ้น ควรจัดหาโต๊ะและเก้าอี้ที่เหมาะสม การปรับปรุงเครื่องมือเพื่อการสืบค้นซึ่งได้แก่เครื่องคอมพิวเตอร์เพิ่มขึ้น และโดยเฉพาะอย่างยิ่ง ควรมีการปรับปรุงทรัพยากรสารสนเทศโดยจัดหาในเชิงวิชาการที่หลากหลายเพิ่มขึ้น และอยู่ในรูปแบบที่ทันสมัย การจัดให้มีเอกสารอ้างอิง อย. การขยายบริการเพิ่มขึ้น เช่น การถ่ายเอกสาร การเพิ่มเวลาบริการ การบริการยืม คืน ระหว่างห้องสมุด เป็นต้น

ข้อเสนอแนะจากการวิจัย

จากผลการวิจัยข้างต้นแสดงให้เห็นว่า นักวิชาการ อย. มีความพึงพอใจต่อการใช้บริการห้องสมุด อย.ในระดับที่ดี และเห็นว่าเป็นประโยชน์ต่อการปฏิบัติงานของตน ซึ่งทั้งนี้หากได้มีการปรับปรุงและพัฒนาศักยภาพที่มีในปัจจุบัน จะทำให้ห้องสมุด อย. เป็นแหล่งข้อมูลที่สำคัญในการคุ้มครองผู้บริโภคด้านอาหารและยา และผลิตภัณฑ์เกี่ยวข้องในอนาคต ทั้งนี้ผู้วิจัยมีข้อเสนอแนะดังนี้

  1. ห้องสมุด อย. ควรขยายขอบข่ายของข้อมูลวิชาการให้กว้างขวาง สมบูรณ์ยิ่งขึ้นกว่าที่เป็นอยู่ในปัจจุบัน ซึ่งนอกจากจะเป็นข้อมูลวิชาการทางด้านผลิตภัณฑ์สุขภาพ ยังควรได้ครอบคลุมสาขาวิชาการต่างๆ ที่เกี่ยวข้อง เช่น ทางด้านกฎหมาย พระราชบัญญัติ กฎ ระเบียบ ฯลฯ รวมไปถึงข้อมูลอื่นๆ เช่น เทคโนโลยีสารสนเทศ
  2. ห้องสมุด อย. ควรจัดให้มีข้อมูลที่ทันสมัย และเป็นปัจจุบันให้มากที่สุด
  3. ควรมีการปรับปรุงสถานที่และวัสดุอุปกรณ์ให้สามารถรองรับการใช้บริการของบุคคลเป้าหมายได้อย่างเพียงพอ และมีลักษณะที่สอดคล้องกับการมาใช้บริการ เช่น โต๊ะ เก้าอี้ เครื่องคอมพิวเตอร์ในการสืบค้นข้อมูล รวมไปถึงการปรับปรุงระบบข้อมูลเพื่อการสืบค้นด้วย
  4. ควรปรับปรุงการให้บริการในรูปแบบที่ทันสมัยเพิ่มขึ้น เช่น การให้บริการข้อมูลข่าวสารผ่านทาง Internet การรวบรวมบรรณานุกรมเฉพาะเรื่อง การจัดทำข่าวสารทันสมัย (Current Awareness) การบริการยืมคืนระหว่างห้องสมุด รวมไปถึงการบริการถ่ายเอกสาร และจัดทำสำเนาต่างๆ
  5. ด้วยศักยภาพที่มีในปัจจุบัน ห้องสมุด อย. ควรขยายบทบาทในการเป็นศูนย์กลางบริการ ข้อมูลข่าวสารเพื่อการคุ้มครองผู้บริโภคด้านผลิตภัณฑ์สุขภาพ ซึ่งนอกเหนือจากการให้บริการนัก วิชาการของ อย. สามารถให้บริการหน่วยงานอื่นๆ ผู้ประกอบการ และเอกชนทั่วไป
  6. ควรมีการเชื่อมโยงเครือข่ายการดำเนินงานกับหน่วยงานต่างๆ ที่เกี่ยวข้องทั้งภาครัฐและเอกชน ทั้งในประเทศและต่างประเทศ เช่น กรม กอง สถาบัน มหาวิทยาลัย FDA ของประเทศต่างๆ
  7. ควรมีการเผยแพร่ประชาสัมพันธ์การให้บริการที่กว้างขวางยิ่งขึ้น ทั้งในรูปแบบ Hard copy เช่น การจัดทำจดหมายข่าว จัดนิทรรศการ มุมเอกสาร อย. รวมไปถึงการประชาสัมพันธ์ผ่าน Website ของสำนักงาน รวมไปถึงการจัดให้มี Website ของตนเองด้วย
  8. ควรมีการพัฒนางานในเชิงวิชาการเพิ่มขึ้น เช่น การสำรวจความต้องการของผู้ใช้บริการเป็นระยะๆ การจัดประชุมสัมนา อบรม ผู้ใช้บริการรวมไปถึงการจัดทำคู่มือและคำแนะนำต่างๆ เพื่อให้ผู้ใช้บริการมีความเข้าใจเพิ่มมากขึ้น และสามารถใช้บริการด้วยตนเอง
  9. ควรมีการพัฒนาบุคลากรของห้องสมุด อย. อย่างต่อเนื่อง เพื่อให้มีขีดความสามารถสูงขึ้นในการให้บริการ ทั้งทางด้านความรู้เกี่ยวกับห้องสมุด ความรู้ทางด้านเทคโนโลยีสารสนเทศ และด้านมนุษย์สัมพันธ์